MZL

 

Muzeum Dawnych Tortur

 

Muzeum Dawnych Tortur jako stała galeria Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze jest największą w Polsce wystawą ukazującą stosowanie prawa karnego, system wymierzania kar oraz metody tortur w średniowieczu i w czasach nowożytnych.
Prace remontowe oraz przygotowanie merytoryczne ekspozycji trwało ponad dwa lata, a realizacja wystawy możliwa była dzięki wsparciu finansowemu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Marszałka Województwa Lubuskiego. Otwarcie ekspozycji odbyło się 21 lutego 2007 roku.

W piwnicach Muzeum, na powierzchni około 200 m2 prezentowane są liczne eksponaty związane z dawnym sądownictwem na obszarze ówczesnego Dolnego Śląska i Brandenburgii, a w szczególności w Zielonej Górze. Tortury stosowane były zarówno w śledztwach dotyczących najcięższych przestępstw (np. zabójstwo), w procesach o czary, ale także w przypadkach wykroczeń mniejszej wagi (jak kradzież). W średniowieczu nie istniały placówki więzienne we współczesnym rozumieniu, skazańców przetrzymywano w wieżach, lochach czy piwnicach, obok których znajdowały się izby tortur. Gromadzono tam narzędzia służące do wymuszania zeznań i przyznania się do winy w procesie karnym. Torturowaniu poddawani byli wyłącznie plebejusze, a wyjątkiem, gdy karze takiej podlegała szlachta czy duchowieństwo było przestępstwo polityczne.
Do zadawania tortur konstruowano rozmaite narzędzia, początkowo dość proste, które z biegiem czasu udoskonalano tworząc przemyślne urządzenia wykonane w ten sposób, aby zadawały jak najwięcej bólu, ale nie zabijały zbyt szybko. Były to m.in.: "hiszpańskie buty", "hiszpański osioł", "dziewica norymberska", kabat, garota. Egzekucją wyroków zajmował się kat wraz ze swoim pomocnikiem - tzw. hyclem.

Do najcenniejszych autentycznych obiektów znajdujących się na wystawie należą wyjątkowe w skali europejskiej, wykonane z piaskowca kamienie hańbiące (znane są tylko trzy tak dobrze zachowane obiekty). Kara noszenia kamieni hańbiących przeznaczona była wyłącznie dla kobiet. Sędzia nakładał ją za plotkarstwo, wszczynanie awantur, oszukiwanie kupujących na straganach czy cudzołóstwo.
Prezentowana na wystawie księga protokołów z procesów czarownic świadczy o tym jak nierozerwalnie ekspozycja Muzeum Dawnych Tortur łączy się z dziejami Zielonej Góry, gdzie w ciągu zaledwie trzech lat w XVII wieku spalono na stosie 23 posądzone o czary kobiety.  Ostatnim tego typu procesem było oskarżenie w 1664 roku Elżbiety Grasse, Doroty Jeuthe i Elżbiety Apelt. Wszystkie trzy niewiasty były żonami poważanych obywateli Zielonej Góry, a ich proces stanowił jeden z niezwykle rzadkich przypadków posądzenia o czary kobiet z patrycjatu.
Ponadto do oryginalnych zabytków pochodzących z zielonogórskiego Heimatmuseum należą elementy pręgierza, który znajdował się na zielonogórskim rynku oraz grafiki Roberta Jurgi wykonane specjalnie dla Muzeum z uwzględnieniem dawnej ikonografii.

W Zielonej Górze, podobnie jak w innych miastach na Śląsku, urzędował kat, który zajmował się egzekucją wyroków, a za swoje usługi pobierał określone cennikiem opłaty. Na planie Zielonej Góry z 1795 roku wyróżniony jest ogród kata, który znajdował się u zbiegu dzisiejszych ulic Dąbrowskiego i Batorego.

Na wystawie ukazano wiele narzędzi (zarówno oryginałów, jak replik) służących do torturowania - m.in. hiszpański osioł, żelazna dziewica (zwana również dziewicą norymberską), kołyska Judasza, rozmaite typy foteli czarownic, kabat, stół do rozciągania, dyby drewniane oraz topory i miecz katowski. Odtworzony fragment lochu, w jakim przebywali skazańcy, wyposażenie izby tortur, narzędzia egzekucyjne i rekonstrukcja procesu czarownic stanowią główną część ekspozycji Muzeum Dawnych Tortur. Ponadto przedstawione są narzędzia do wykonywania kar na honorze (maski i kamienie hańbiące, pręgierz), których używanie można uznać za stosowanie tortur psychicznych.

 

Ekspozycję zrealizowano przy pomocy finansowej
Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu operacyjnego "Rozwój infrastruktury kultury i szkolnictwa artystycznego"

 

 

 

 

oraz

Województwa Lubuskiego