|
Między obawą a nadzieją. Emigracja z terenów obecnej Ziemi Lubuskiej do Australii w XIX wieku.
Pierwsze lata osadnictwa były niezwykle trudne. Ubodzy zazwyczaj chłopi i rzemieślnicy, którzy sprzedali wcześniej cały majątek, by móc opłacić podróż, musieli zaczynać życie całkiem od początku - poczynając od konstrukcji domów, przez budowę narzędzi i sprzętów, przygotowanie ziemi pod uprawę, po wznoszenie kościołów i tworzenie szkół. Niemieccy osadnicy, którzy początkowo zajmowali się głównie rolnictwem, starali się organizować życie w Australii na podobieństwo tego, co znali z ojczyzny - powstawały parafie, szkoły, kluby, towarzystwa. Niezwykle istotną rolę w społecznościach niemieckich odgrywał Kościół. Osadnicy z terenów obecnej Ziemi Lubuskiej byli w istocie założycielami Kościoła luterańskiego w Australii. Do rozwoju australijskiego winiarstwa w dużej mierze przyczyniła się ukształtowana w czasach "gorączki złota" zamożna klasa średnia, dzięki której wzrastał popyt na wino, natomiast do jego sukcesu - zarówno sprzyjający klimat, jak i niemieccy winogrodnicy i winiarze, którzy przenieśli tradycje uprawy winorośli i produkcji wina na nowy kontynent. Często zresztą w ojczyźnie uprawiali inny zawód i dopiero w Australii dostrzegając dogodne dla uprawy warunki klimatyczno-glebowe, rozpoczynali zakładanie plantacji winnej latorośli. Znaczące obszary winnic pojawiły się w Nowej Południowej Walii, Victorii i słynącej na świecie z wyśmienitego wina Południowej Australii. Najważniejsze winiarskie regiony Południowej Australii to Barossa Valley, Clare Valley oraz Coonwarra. To właśnie na terenie Barossa Valley znajdują się najstarsze i wciąż owocujące krzewy winorośli w Australii, gdyż tam właśnie emigranci z obecnej Ziemi Lubuskiej (m. in. Henschke, Lehmann, Kalleske, Auricht) założyli winnice istniejące po dzień dzisiejszy. Pierwsi Polacy z omawianego terenu przybyli do Australii w 1844 na statku George Washington roku z Dąbrówki Wielkopolskiej i osiedlili się w rejonie Barossy. Była to niewielka grupa około 30 osób, które wyjechały z powodów ekonomicznych. Znacznie liczniejsza, ponad 130-osobowa grupa, również z Dąbrówki i okolic przypłynęła kilka lat później, w 1856 roku na statku August. Polacy ci osiedlili się głównie w Clare Valley - w Sevenhill, Penwortham i Hill River (później nazwanym Polish Hill River). Bardzo znaczącą postacią dla polskiej społeczności był jezuita ks. Leon Rogalski, który w 1870 roku przybył do Sevenhill, by rozpocząć pracę duszpasterską wśród miejscowych Polaków. Dzięki jego staraniom w Polacy w Hill River wybudowali kościół p.w. św. St. Kostki i utworzyli szkółkę, w której zajęcia prowadzone były w języku polskim i angielskim. Z czasem jednak mieszkańcy tych miejscowości przenosili się w inne rejony Australii i zatracili poczucie odrębności narodowej. W 1924 roku została zamknięta szkoła w Hill River, a kościół w 1950 roku dekonsekrowano. Od lat 70. XX staraniem Polonii australijskiej rozpoczęto renowację kościoła i szkoły w Polish Hill River, a obecnie mieści się tam niewielkie muzeum poświęcone pierwszym osadnikom. Na wystawie wykorzystano materiały pochodzące z archiwów, bibliotek i muzeów w Polsce, Niemczech i Australii (m. in. Archiwum Jezuitów Prowincji Małopolskiej w Krakowie, Archiwum Diecezjalne w Zielonej Górze, Archiwum Państwowe w Zielonej Górze z/s w Starym Kisielinie, Barossa Historical Museum w Tanunda, Centralne Muzeum Morskie w Gdańsku, Książnica Pomorska w Szczecinie, Lutheran Archive w Adelaide, Muzeum Lubuskie im. J. Dekerta w Gorzowie, Muzeum Miejskie w Nowej Soli, Muzeum Regionalne w Świebodzinie, National Archives of Australia w Canberra, Parafia Rzymsko-Katolicka w Dąbrówce Wielkopolskiej, Staatsarchiv w Hamburgu, State Library of South Australia w Adelaide) oraz z prywatnych zbiorów australijskich potomków emigrantów.
|
|---|
Wystawa prezentuje historię XIX-wiecznych emigrantów z ówczesnego regionu granicznego między prowincjami Brandenburg, Schlesien i Posen (obszar obecnej Ziemi Lubuskiej) do Australii - jej przyczyny, motywy, przebieg i efekty. Istotną częścią ekspozycji jest ukazanie, w jaki sposób dziedzictwo kulturowe - materialne i niematerialne - ówczesnych mieszkańców tych terenów zostało przeniesione przez emigrantów na grunt australijski oraz jak jest nadal kultywowane przez ich potomków.
króla Fryderyka Wilhelma III (1797 - 1840), który począwszy od 1817 roku podejmował kroki dążące do stworzenia jednego kościoła państwowego - unii kościelnej łączącej luteranów i kalwinistów. Luteranie nie chcieli podporządkować się rozkazom króla, uznając, iż nie ma on prawa rozsądzać w sprawach ich sumienia i wyznania. W odpowiedzi na ten brak subordynacji władze nasiliły naciski zarówno w stosunku do pastorów, jak i do wiernych - za uczestnictwo w nielegalnych mszach rebelianci karani byli wysokimi karami pieniężnymi i konfiskatą majątku, na duchownych zaś nałożono zakaz nauczania i udzielania sakramentów, a nawet ich więziono. Mimo licznych petycji, podejmowane przez luteranów próby załagodzenia sporu okazały się bezskuteczne, zaś szykany ze władz doprowadziły do podjęcia decyzji o opuszczeniu kraju. 
prześladowania luteranów) stracił swe znaczenie, podczas gdy realnym powodem wyjazdów była nadzieja na poprawę warunków ekonomicznych. W późniejszym czasie pojawiło się zjawisko tzw. migracji łańcuchowej - polegające na tym, iż jeden lub kilku członków rodziny już osiedlonych w Australii, pomagał sprowadzić tam rodzinę i przyjaciół. Istotną zmianą było również to, iż emigrowano już prawie wyłącznie indywidualnie, rodzinami, a nie jak wcześniej całymi społecznościami danych miejscowości.
\
